BMGK’da İran gerilimi: ABD, Rusya ve Çin karşı karşıya

ABD’nin Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Mike Waltz, İran’a yönelik yaptırımların ele alındığı BM Güvenlik Konseyi (BMGK) toplantısında Rusya ve Çin’i “İran’ı korumakla” eleştirdi. Rusya ve Çin ise ABD’yi 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmadan “yasa dışı ve tek taraflı” çekilmekle suçladı.

BMGK, İran’a yönelik 1737 Yaptırımlar Komitesi’nin faaliyetlerine devam edip etmeyeceği konusunu görüşmek üzere toplandı.

Konseyin aynı zamanda bu ayki dönem başkanlığını yürüten ABD Daimi Temsilcisi Mike Waltz, Rusya ve Çin’in İran’a yönelik yaptırımları denetleyen komiteyi istemediğini öne sürerek bu iki ülkeyi “İran’ı korumakla” eleştirdi.

Waltz, Rusya ve Çin’in söz konusu komitenin çalışmalarını engellemesini “kötü niyetli” olarak nitelendirdi. Waltz ayrıca hem Rusya’nın hem de Çin’in BM kararlarını ihlal ederek İran’la askeri ticaret ilişkilerini sürdürdüğünü savundu.

BM’ye üye tüm ülkelerin İran’a yönelik silah ambargosunu uygulamaya devam etmesi gerektiğini belirten Waltz, “ABD, İran’ın füze, insansız hava aracı ve nükleer programıyla dünyayı rehin almasını engellemek için çalışmaya devam edecektir” ifadelerini kullandı.

Rusya ABD’yi eleştirdi

Rusya’nın BM Daimi Temsilcisi Vassily Nebenzia ise ABD’yi “hukuksuzlukla” suçladı. Nebenzia, Rusya’nın Güvenlik Konseyi’nin 1737 Yaptırımlar Komitesini yeniden faaliyete geçirmesi için herhangi bir gerekçe görmediğini ifade etti.

Nebenzia, “ABD’nin Güvenlik Konseyi’nin İran karşıtı kararlarının yeniden ele alınması ve 1737 Komitesi’nin yeniden kurulması konusunu gündeme getirmek için hiçbir yasal dayanağı bulunmamaktadır” dedi.

İran’a karşı söz konusu komitenin yeniden kurulmasına destek veren Batılı ülkeleri de eleştiren Nebenzia, ABD’nin 2018 yılında İran’ın nükleer programına ilişkin 2015’te imzalanan Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) anlaşmasından yasa dışı ve tek taraflı olarak çekildiğini hatırlattı.

Nebenzia, ABD ve bazı Batılı ülkeleri İran’ın nükleer programı konusunda diplomatik bir anlaşmaya varılması olasılığını ortadan kaldırmak için mümkün olan her şeyi yapmaya devam etmekle suçladı.

“İran nükleer krizini kışkırtan ABD”

Çin’in BM Daimi Temsilcisi Fu Cong ise 1737 Yaptırımlar Komitesi hakkında yorum yapmayacağını belirtti. Fu, belirli bir ülkenin Konsey’i siyasi amaçlar için manipüle etmeyi bırakması gerektiğini söyledi.

Fu, “ABD ve İsrail, askeri operasyonlarını derhal durdurmalı, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) güvenceleri altındaki İran nükleer tesislerine saldırmaktan kaçınmalı, gerilimin daha da tırmanmasını önlemeli ve çatışmanın tüm Orta Doğu bölgesine yayılmasını engellemelidir” ifadelerini kullandı.

Uluslararası toplumun dünyanın orman kanununa geri dönmesine karşı açık ve güçlü bir mesaj vermesi gerektiğini belirten Fu, “İran nükleer krizini tetikleyen şeyin ABD’nin tek taraflı olarak JCPOA’dan çekilmesi olduğunu vurgulamak istiyorum. İran nükleer sorunu siyasi ve diplomatik çözüm yoluna geri dönmelidir” dedi.

Fu, “Ayrıca, kendi güvenilirliğini tamamen hiçe sayıp iki kez İsrail’e katılarak İran’la müzakere sürecinde açıkça güç kullanan ve diplomatik çabaları sonuçsuz bırakan, bu nedenle İran nükleer meselesinin ve krizinin kışkırtıcısı ABD’dir” şeklinde konuştu.

BMGK’nin 1737 sayılı kararıyla 2006 yılında İran’a yönelik yaptırımları denetlemek amacıyla kurulan Yaptırımlar Komitesi’nin faaliyetlerine ilişkin her 90 günde bir Konsey’e rapor sunması gerekiyordu.

Ancak komitenin faaliyetleri, ABD ile İran arasında 2015 yılında varılan nükleer anlaşmanın ardından BMGK’nin 2231 sayılı kararıyla yaptırımların kaldırılması üzerine işlevini yitirmişti.

İran, Haziran 2025’te ABD ile müzakere süreci devam ederken İsrail ve ABD’nin saldırılarının ardından UAEA ile işbirliğini askıya aldı. İngiltere, Fransa ve Almanya’nın girişimiyle 2231 sayılı BMGK kararında yer alan “snapback mekanizması” 28 Ağustos 2025 tarihinde yürürlüğe girerek Tahran’a yönelik BM yaptırımlarını yeniden devreye sokmuştu.