Zaman, entropi ve nedensellik üzerine yeni yaklaşımlar: “Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi”

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Alison Fernandes’in kaleme aldığı “Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi” adlı eseri okurlarla buluşturuyor. Bu çalışma sebep-sonuç ilişkisinde görülen zamansal asimetriyi açıklamaya yönelik deney ve gözleme dayalı girişimleri inceliyor.

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY) bilim kitaplığı, Alison Fernandes’in kaleme aldığı, Mustafa Bayrak’ın Türkçeye çevirdiği “Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi” adlı eserle genişlemeye devam ediyor. Gündelik deneyimimizde sebeplerin her zaman sonuçlardan önce geldiğini düşünürüz. Peki bu durum nasıl açıklanabilir? Nedensellikteki bu zamansal asimetri, ne doğa yasalarının zaman açısından ne simetrik yapısından ne de zamanın kendisinde var olduğu varsayılan bir asimetriden kaynaklanıyor. Bu titiz çalışma, sebep-sonuç ilişkisinde gözlemlenen zamansal asimetriyi açıklamaya yönelik güncel ampirik yaklaşımları ele alıyor. İstatistiksel mekanik, faillik ve çatallanma asimetrisi gibi farklı açıklama modellerini inceleyen kitap, bu yaklaşımların her birinin önemli katkılar sunduğunu; ancak tek başlarına henüz tam bir açıklama sağlamadıklarını ortaya koyuyor. Görünen o ki, nedenselliğin zamansal asimetrisini anlamak, bu üç yaklaşımın birlikte değerlendirilmesini gerektiriyor.

Bilim felsefesi açısından kitap, bilimin nasıl işlediğine dair kavrayışımızı derinleştirirken farklı bilimsel teoriler arasında bağ kurmaya da yardımcı oluyor. Zamansal asimetrilerin birbirleriyle nasıl ilişkili olduğunu ve nihayetinde evrenin entropik özelliklerine nasıl dayandığını göstererek bütüncül bir çerçeve sunuyor. Kitap boyunca fizik yasaları ve faillik kavramı üzerinden şu temel sorulara yanıt aranıyor: Neden nedenler sonuçlardan önce gelir? Neden geçmişi “tam” olarak görebilirken geleceğe aynı kesinlikle bakamayız? “Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi”, bu sorulara disiplinlerarası bir perspektifle yaklaşarak okuru zaman, nedensellik ve bilim üzerine yeniden düşünmeye davet ediyor.

 Kitaptan:

“Nedenler her zaman sonuçlarından önce geliyor gibi görünür. Bu asimetriyi nasıl açıklayabiliriz? Nedenselliğin zamansal asimetri­si doğa kanunlarındaki bir zamansal asimetriden kaynaklanmaz; kanunlar genel itibariyle zamansal olarak simetriktir. Bu asimet­ri, zamanın kendisindeki bir asimetriden de kaynaklanmıyor gibi durmaktadır. Bu kitapta, nedenselliğin zamansal asimetrisini açıklamaya yönelik son dönemdeki deneysel girişimleri inceleye­ceğiz: İstatistiksel mekanik açıklamaları, faillik açıklamaları ve çatal asimetrisi açıklamaları. Bu yaklaşımların hiçbiri tamam­lanmış değildir ve nedenselliğin zamansal asimetrisinin eksiksiz bir açıklaması kuvvetle muhtemel bu üç programın da katkısını gerektirecektir.” 

Yazar Hakkında;

Dublin Üniversitesi (Trinity College Dublin) Felsefe Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Columbia Üniversitesinde A Deliberative Account of Causation (Sebep-Sonuç İlişkisine Dair Düşünsel Bir Açıklama) başlıklı teziyle felsefe doktoru ünvanını almıştır. 2017-2018 yıllarında, Christoph Hoerl ve Teresa McCormack’ın liderliğindeki disiplinlerarası AHRC projesi “Time: Between Metaphysics and Psychology” (Zaman: Metafizik ve Psikoloji Arasında) kapsamında, Warwick Üniversitesinde doktora sonrası araştırmacı olarak görev almıştır. Ayrıca 2016-2017 yıllarında Pittsburgh Üniversitesi Bilim Felsefesi Merkezi’nde doktora sonrası araştırma görevlisi olarak çalışmıştır. Metafizik ve bilim felsefesi alanlarında çalışmakta olup, zamansal asimetriler, fiziğin temelleri ve faillik üzerine odaklanan Fernandes şu anda Daniel Deasy ile birlikte İrlanda Zaman Felsefesi Derneğinin eş direktörlüğünü yürütmektedir.

KÜNYE

Yayınevi: VBKY

Kategori: Bilim           

Yazan: Alison Fernandes

Kitabın adı: Nedenselliğin Zamansal Asimetrisi  

Sayfa Uygulama: Yümna Sarıkaya    

Kapak: Faruk Özcan

Son Okuma: Fazilet Alçık    

Türkçesi: Mustafa Bayrak

Sayfa sayısı: 144

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı